Ustnik, stroik i ligatura tworzą setup saksofonu — to stąd pochodzi duża część brzmienia, bardziej niż z samego instrumentu. Problem w tym, że marki numerują wszystko inaczej, a porady w sieci się sprzeczają. Ten poradnik porządkuje temat tabelami — otwarcia ustników w mm i twardości stroików między markami — plus rozgrywanie i przechowywanie stroików.
Otwarcie ustnika
Otwarcie to odległość między czubkiem ustnika a czubkiem stroika. W Europie w mm (Selmer, Yamaha), w USA w setnych cala (Meyer, Otto Link). Zasada:
- Bardziej otwarty → więcej głośności i elastyczności, ale wymaga więcej powietrza i miększego stroika.
- Bardziej zamknięty → łatwiejsza emisja, lepsza kontrola barwy i intonacji; pasuje twardszy stroik.
Tabela otwarć — ALT (orientacyjnie, mm)
| Ustnik | Rozmiar | Otwarcie ~mm |
|---|---|---|
| Selmer S90 | 170 / 180 / 190 / 200 | 1,35 / 1,45 / 1,55 / 1,65 |
| Selmer S80 | C / C* / C** | 1,45 / 1,55 / 1,65 |
| Yamaha | 4C / 5C | 1,60 / 1,70 |
| Meyer | 5M / 6M / 7M | 1,80 / 1,93 / 2,06 |
Tabela otwarć — TENOR (orientacyjnie, mm)
| Ustnik | Rozmiar | Otwarcie ~mm |
|---|---|---|
| Yamaha | 4C / 5C | 1,70 / 1,80 |
| Selmer S80 | C* / C** / D | 1,90 / 2,00 / 2,10 |
| Otto Link (Tone Edge ebonit / STM metal) | 6 / 6* / 7 / 7* / 8 | 2,29 / 2,41 / 2,54 / 2,67 / 2,79 |
Uwaga: numeracja nie jest porównywalna między markami — „5″ Meyer, „7″ Otto Link i „C*” Selmer to różne otwarcia. Porównuj tylko po mm. (Otwarcia Selmer dotyczą obecnych modeli; starsze się różnią. Wartości mm orientacyjne.)
👉 Porównaj ceny i dostępność w sklepach specjalistycznych.Stroiki: twardości i (przybliżone) odpowiedniki marek
| Linia | Skala | Krok |
|---|---|---|
| Rico | 1,5–4 | 0,5 |
| Rico Royal / Vandoren Traditional | 1–5 | 0,5 |
| Vandoren V12 / V16 / Java | 2/2,5–5 | 0,5 |
| La Voz | Soft → Hard (nienumeryczna) | — |
| Légère (syntetyczne) | ~2–4,5 | 0,25 |
Orientacyjnie (wg tabel producentów): Rico/Rico Royal o sile X ≈ Vandoren Traditional o sile X (niemal 1:1), a La Voz S ≈ 2, M ≈ 3, H ≈ 4. Uczciwa uwaga: wielu grających uznaje Vandoreny za ok. pół stopnia twardsze przy tym samym numerze — traktuj tabelę jako punkt startu.
Złota zasada: otwarcie ↔ twardość
Bardziej otwarty ustnik → miększy stroik; bardziej zamknięty → twardszy.
Dla początkujących
Na alcie i tenorze zacznij od stroika 2 lub 2,5 i zamkniętego ustnika typu Yamaha 4C (lub Selmer S80 C* w klasyce): łatwa emisja i kontrola intonacji. Podnoś o pół stopnia z czasem.
Ustnik wg stylu
- Początkujący → zamknięty (Yamaha 4C, Selmer S80 C*).
- Klasyka → zamknięte otwarcia, czysty dźwięk (Selmer S80 / S90).
- Jazz → Meyer (alt), Otto Link (tenor).
- Funk/rock/lead → metalowe ustniki z wysokim baffle i dużym otwarciem.
Materiał (ebonit/metal/tworzywo) ma mniejsze znaczenie niż geometria wewnętrzna (komora, baffle, otwarcie, stół).
👉 Porównaj ceny i dostępność w sklepach specjalistycznych.Rozgrywanie i przechowywanie stroików
- Nawilż w letniej wodzie 1–2 min (nigdy gorącej; nie dłużej niż ~10–15 min).
- Pierwsza gra krótko — kilka minut (zalecenie Vandoren).
- Stopniowo wydłużaj w kolejnych dniach.
- Rotuj 3–4 stroiki; przechowuj na płasko, przy stałej wilgotności (Reed Vitalizer). Więcej w poradniku konserwacja saksofonu.
Stroik z trzciny czy syntetyczny (Légère)?
Syntetyczne nie wymagają nawilżania ani rozgrywania, są stabilne i higieniczne, żyją wiele miesięcy (drożej za sztukę). Trzcina daje największą paletę barw (klasyka), ale jest wrażliwa na wilgoć i zmienna. Syntetyk = wygoda i stałość; trzcina = barwa i wymagająca klasyka.
FAQ
Jaki stroik do fabrycznego ustnika?
Przy zamkniętym ustniku szkolnym (Yamaha 4C) stroik 2–2,5 to idealny start.
Czy twardszy stroik = lepszy dźwięk?
Nie sam z siebie — musi pasować do otwarcia. Za twardy na zamkniętym „dławi”; za miękki na otwartym zamyka dźwięk.
Zobacz też saksofon altowy dla początkujących.
Otwarcia i odpowiedniki od producentów (Selmer, Yamaha, JJ Babbitt, Vandoren, D’Addario, Légère); orientacyjne, a dla stroików wprost przybliżone. Wartości mm zaokrąglone.
